Văn hóa ẩm thực Trung Hoa là một trong những nền ẩm thực phong phú và lâu đời nhất thế giới. Không chỉ dừng lại ở sự tinh tế trong cách chế biến hay hương vị đậm đà. Ẩm thực Trung Quốc còn phản ánh triết lý sống sâu sắc. Sự cân bằng âm dương và bản sắc văn hóa truyền thống qua hàng ngàn năm lịch sử. Hãy cùng DEYSI tìm hiểu những đặc trưng làm nên danh tiếng của nền ẩm thực này qua bài viết dưới đây nhé.

1. Tổng quan về nền ẩm thực Trung Quốc

Đặc trưng nổi bật của ẩm thực Trung Hoa

Ẩm thực Trung Hoa không chỉ là nghệ thuật nấu nướng mà còn là một kho tàng văn hóa. Sự rộng lớn về lãnh thổ và lịch sử đã tạo nên một bức tranh ẩm thực đa dạng, muôn màu muôn vẻ.

• Sự tinh tế và toàn diện: Một món ăn đạt chuẩn phải đảm bảo sự hài hòa của sắc, hương, vị và dinh dưỡng. Món ăn không chỉ ngon miệng mà còn phải đẹp mắt và tốt cho sức khỏe.
• Đa dạng vùng miền: Với lãnh thổ trải dài, khí hậu khác biệt, Trung Quốc hình thành nên nhiều trường phái ẩm thực địa phương độc đáo.
• Nguyên liệu phong phú: Người Trung Quốc nổi tiếng với khả năng tận dụng mọi nguồn nguyên liệu từ thiên nhiên. Từ các loại thịt gia cầm, gia súc, hải sản, rau củ cho đến các loại dược liệu đều được sử dụng linh hoạt và sáng tạo.
• Kỹ thuật chế biến đa dạng: Các đầu bếp Trung Hoa sở hữu hàng chục kỹ thuật nấu nướng phức tạp. Mỗi kỹ thuật đều đòi hỏi sự tinh xảo trong việc kiểm soát lửa.
• Triết lý Âm – Dương: Các món ăn luôn tuân thủ quy tắc cân bằng Âm – Dương và Ngũ hành để đảm bảo sức khỏe và sự hài hòa trong cơ thể.
• Tính cộng đồng cao: Bữa ăn là dịp sum họp. Các món ăn thường được đặt trong đĩa lớn dùng chung trên bàn tròn xoay. Thể hiện sự đoàn kết, chia sẻ và ấm cúng của gia đình, bạn bè.

Lịch sử và sự phát triển của ẩm thực Trung Hoa

Lịch sử ẩm thực Trung Quốc gắn liền với sự phát triển của các triều đại và sự giao thoa văn hóa qua các thời kỳ:

• Thời Nguyên, Minh, Thanh: Ẩm thực địa phương phân hóa rõ rệt thành các trường phái khác nhau. Sự giao lưu với bên ngoài cũng đưa thêm các món ăn Hồi giáo vào Trung Quốc. 
• Thời kỳ sơ khai: Ban đầu, ẩm thực chú trọng vào các loại ngũ cốc như kê, lúa mì.
• Thời nhà Thương, Chu: Xuất hiện các kỹ thuật nấu nướng phức tạp hơn. Sử dụng các loại gia vị cơ bản. Hình thành các nguyên tắc ăn uống theo lễ nghi.
• Thời kỳ Tần, Hán: Gạo trở thành lương thực chính ở miền Nam. Giao thương mở rộng mang lại nhiều nguyên liệu mới.
• Thời nhà Đường, Tống: Ẩm thực phát triển mạnh mẽ, trở nên tinh tế hơn. Các kỹ thuật chế biến phong phú hơn, trà đạo cũng phát triển rực rỡ.

2. Tám trường phái ẩm thực của Trung Quốc

Ẩm thực Tứ Xuyên (川菜 /Chuān cài/)

Khác với cái cay xé lưỡi thông thường, vị cay của Tứ Xuyên là sự kết hợp độc đáo của tỏi, ớt và hạt tiêu Tứ Xuyên. Tạo nên những món ăn đậm đà và kích thích vị giác. Câu thành ngữ: ‘Ba hương thơm, ba ớt, ba gia vị’ mô tả đặc trưng của các món ăn Tứ Xuyên. Tất cả những yếu tố này tạo nên cốt lõi của hương vị. Và đã giúp tạo ra nền ẩm thực nổi tiếng thế giới.

Nổi tiếng nhất có thể kể đến lẩu cay Tứ Xuyên, gà xào cung bảo, đậu hũ Mapo. Ngoài cay, các món ăn còn có vị mặn, chua, ngọt hòa quyện một cách hài hòa, làm nên sức hút riêng biệt.

Ẩm thực Quảng Đông (粤菜 /Yuè cài/)

Được hợp thành từ tinh hoa của Quảng Châu, Triều Châu và Đông Giang. Món ăn Quảng Đông được ví như những “quý tộc” thanh lịch. Triết lý ở đây là “ăn gì bổ nấy”. Nguyên liệu phải cực kỳ tươi sống và giữ được hương vị gốc. Thay vì dùng quá nhiều gia vị lấn át, đầu bếp Quảng Đông phô diễn kỹ thuật qua các món hấp, chiên, hầm. Người Quảng Đông cũng rất chú trọng đến nghệ thuật trình bày, biến mỗi món ăn thành một tác phẩm đẹp mắt.

Các món dimsum, vịt quay Quảng Đông hay cháo hải sản là đại diện tiêu biểu của trường phái này.

Ẩm thực Hồ Nam (湘菜 /Xiāng cài/)

Khác Tứ Xuyên, cay của Hồ Nam là cay nóng. Kết hợp với vị chua tạo nên sự kích thích vị giác mạnh mẽ. Các đầu bếp Hồ Nam rất “mát tay” trong việc sử dụng tỏi, hẹ tây và các loại sốt để đẩy hương vị món ăn lên một tầm cao mới, khiến ai ăn một lần cũng nhớ mãi.

Những món ăn như: Đầu cá hấp ớt băm, Thịt kho tàu kiểu Mao Trạch Đông đều thể hiện phong cách nấu đậm chất Hồ Nam.

Ẩm thực Sơn Đông (鲁菜 /Lǔ cài/)

Luôn được xưng tụng là cái nôi của văn hóa ăn uống Trung Hoa. Ẩm thực Sơn Đông chinh phục người ăn bằng sự mộc mạc nhưng tinh tế. Đặc biệt, với các món hải sản, họ có bí quyết riêng. Kết hợp cùng hành và tỏi để dậy mùi thơm nồng nàn mà vẫn giữ trọn vị ngọt tự nhiên của biển cả. Kỹ thuật nấu nướng ở đây được xếp vào hàng thượng thừa.

Một số món ăn nổi tiếng của ẩm thực Sơn Đông bao gồm: Cá chép sốt chua ngọt, Gà quay Đức Châu, Hải sâm om hành…

Ẩm thực Giang Tô (苏菜 /Sū cài/)

Người Giang Tô ăn rất “kỹ”. Món ăn của họ không chỉ ngon mà còn phải đẹp như tranh vẽ. Các đầu bếp tại đây nổi tiếng với kỹ thuật dùng dao điêu luyện và khả năng cắt thái tỉ mỉ. Hương vị chủ đạo là ngọt thanh, dịu nhẹ, chú trọng tính mùa vụ. Đảm bảo dinh dưỡng tốt nhất cho cơ thể.

Những món nổi tiếng như Cơm chiên Dương Châu, Cá mú chua ngọt, Vịt muối Nam Kinh. Đã thể hiện rõ sự đặc trưng của ẩm thực vùng này.

Ẩm thực Chiết Giang (浙菜 /Zhè cài/)

Nếu sợ dầu mỡ, ẩm thực Chiết Giang là lựa chọn lý tưởng cho bạn. Trường phái này ưu tiên các phương pháp chế biến thanh đạm để giữ độ tươi giòn của nguyên liệu. Món ăn mang vị mặn ngọt vừa phải, trình bày thanh thoát. Mang đậm hơi thở của vùng sông nước Giang Nam trù phú.

Một số món nổi bật có thể kể đến cá Tây Hồ chua ngọt, thịt kho Đông Pha, hay tôm xào trà Long Tỉnh. Những món ăn thể hiện rõ sự kết hợp hài hòa giữa hương vị và hình thức.

Ẩm thực Phúc Kiến (闽菜 /Mǐn cài/)

Điểm độc đáo của Phúc Kiến là sự kết hợp tài tình giữa hải sản tươi sống và các sản vật miền núi. Vị món ăn thiên về chua – ngọt, ít mặn, cực kỳ dễ ăn. Nhắc đến Phúc Kiến là nhắc đến những món súp, món hầm bổ dưỡng bậc nhất. Trong đó “Phật nhảy tường” được xem là huyền thoại trong giới ẩm thực. Ngoài ra, ẩm thực Phúc Kiến còn có các món xào, hấp, om. Với gia vị nhẹ nhàng nhưng vẫn đậm đà, mang đến cảm giác tươi ngon tự nhiên.

Một số món Phúc Kiến mà DEYSI nghĩ bạn nhất định phải thưởng thức một lần: Phật nhảy tường, Mỳ Phúc Kiến, Hàu chiên trứng…

Ẩm thực An Huy (徽菜 /Huī cài/)

Ẩm thực An Huy không cầu kỳ về trang trí nhưng lại cực kỳ khắt khe về kỹ thuật kiểm soát lửa. Các món ninh, hầm, quay hay hun khói ở đây đều đạt đến độ chín mềm hoàn hảo, thấm đẫm gia vị. Ẩm thực nơi đây mang nguồn gốc sâu xa từ việc sử dụng các nguyên liệu hoang dã. Có nguồn gốc tại địa phương từ cả đất liền và sông ngòi. Nét đặc sắc của nền ẩm thực Trung Quốc này đến từ việc tập trung vào sự đơn giản và tinh tế.

Những món ăn như vịt hồ lô, ba ba hầm , lợn om An Huy hay gà hầm lá sen mang đến cảm giác gần gũi, mộc mạc nhưng vẫn đầy tinh tế.

3. Ảnh hưởng của ẩm thực Trung Quốc đến thế giới

Hiện tại, ẩm thực Trung Hoa đã trở thành một phần không thể thiếu trên bản đồ ăn uống toàn cầu. Sự hiện diện sầm uất của các khu phố Chinatown tại khắp các thành phố lớn trên thế giới. Đó chính là minh chứng rõ nét nhất cho sức lan tỏa mạnh mẽ này.

Sức sống bền bỉ của món ăn Trung Hoa đến từ khả năng “nhập gia tùy tục” tài tình. Dù ở đâu, các món ăn cũng được biến tấu khéo léo để phù hợp với khẩu vị bản địa. Nhưng vẫn giữ được bản sắc riêng, tạo nên sự giao thoa văn hóa độc đáo và dễ dàng được đón nhận.

Không chỉ dừng lại ở hương vị, văn hóa Trung Hoa còn thay đổi căn bếp thế giới thông qua việc phổ cập nguyên liệu và kỹ thuật. Nước tương, đậu phụ, trà hay kỹ thuật dùng chảo gang giờ đây đã vượt xa khỏi châu Á. Trở thành những chuẩn mực quen thuộc trong bữa ăn của hàng triệu gia đình phương Tây.